Een interview met Ruben van Zelm

Sanne van Logten in gesprek met collega Ruben van Zelm

Ruben van Zelm is dé persoon in Nederland als het gaat om zorgpaden en Lean. Sinds kort heeft Ruben naast zijn rol als adviseur en trainer een nieuwe functie als docent aan de Hogeschool Utrecht. En dan gaat hij ook nog promotieonderzoek doen. Om Ruben een beetje bij te kunnen houden, zijn we heel benieuwd wat dit allemaal inhoudt. Een goede reden om in gesprek te gaan.

Ruben gefeliciteerd met je nieuwe functie bij de Hogeschool Utrecht! Docent ‘Master Zorgtraject Ontwerp’. Wat houdt deze master in?
"Dank je! De Master Zorgtraject Ontwerp (MZO) is een tweejarige deeltijd Masteropleiding en is erop gericht zorgprofessionals verbeteringen en innovaties in de zorg in te laten voeren. In het eerste jaar ligt de nadruk op het aanleren van academische competenties. Denk aan methoden en technieken van onderzoek, evidence based practice. In het tweede jaar komen meer specifieke onderwerpen aan bod, gericht op verbeteren en innoveren. Bijvoorbeeld implementatiemanagement, maar ook product- en procesmanagement."

Welke rol heb jij als docent en welke vakken ga je geven?
"Ik ben bij het team gekomen vanwege mijn kennis en kunde op het gebied van kwaliteit van zorg, specifiek Lean en zorgpaden. Ik geef de module Implementatiemanagement. In deze module stellen de studenten met behulp van twee gevalideerde vragenlijsten een diagnose van de ‘fit’ tussen de verbetering en de context (het team) waarbinnen ze hun verbetering willen invoeren. Hiermee wordt duidelijk hoe ze deze ‘fit’ kunnen vergroten en daarmee de kans op succesvolle invoering kunnen vergroten. Vanaf april zal ik ook de nieuwe keuzemodule Kwaliteit en Veiligheid starten. Dit betekent enerzijds lesgeven en de studenten helpen bij het uitwerken van hun essays aan het eind van het blok. Anderzijds ook het (door)ontwikkelen van de colleges en zorgen dat de inhoud actueel blijft. Uitdagend en hierdoor blijft mijn eigen kennis ook actueel!"

Welk vak vind jij het leukst en waarom?
"Tja, dat is toch Kwaliteit en Veiligheid. Deze keuzemodule ontbrak nog in het programma. Ik heb de module zelf ontwikkeld, dus het is echt mijn kindje. Het is een module geworden waarmee we een brede basis aanreiken over kwaliteitszorg en daarnaast een aantal specifieke thema’s en instrumenten toelichten (bijvoorbeeld audits en risicoanalyse). De module is daarmee bedoeld voor professionals die meer de diepte in willen gaan over de achtergronden van verschillende kwaliteitsinstrumenten en de samenhang tussen bijvoorbeeld accreditatie, zorgpaden en Lean management. En niet alleen weten, want het is een echte doe-module. In het tweede deel van de module oefenen we met een aantal instrumenten en voeren de studenten een opdracht in de eigen praktijk uit."

Je hebt veel ervaring in het geven van trainingen bij zorginstellingen en de open trainingen van Q-Academy. Wat maakt lesgeven aan de Hogeschool Utrecht anders en leuk?
"Wat het echt anders maakt is ‘tijd’ en hierdoor soms nog meer diepgang. Onze trainingen zijn over het algemeen kort en intensief, een of twee dagen. Hierbij geven we deelnemers in een korte tijd heel veel inhoud en kennis mee. Op de HU volg ik studenten veel langer. Hierdoor is er ook meer ruimte voor begeleiding en verdieping. Ook al ben ik pas sinds september in dienst, dat verschil is toch al heel duidelijk. Dat betekent een andere relatie met studenten waarbij ik de ontwikkeling bij studenten echt kan volgen. Dat maakt het heel erg leuk."

Wat hoop je dat de studenten na de opleiding is bijgebleven van jouw colleges en lessen?
"Dat ze met een kritische houding een (kwaliteits)probleem kunnen analyseren en een onderbouwde oplossing kunnen ontwerpen en invoeren. Dat is makkelijk gezegd in een mooie volzin, maar blijkt toch vaak een worsteling, bijvoorbeeld omdat we vertrekken vanuit de oplossing. Ik hoop dat mijn colleges en begeleiding ze hierbij een stap vooruit helpt. Wat ik merk, is dat de studenten de voorbeelden die ik geef vanuit mijn consultancy-ervaring, erg op prijs stellen. En daarmee is de combinatie consultant – docent niet alleen voor mij een fantastisch leuke combinatie, maar ook voor hen!"

Je gaat niet alleen lesgeven, maar ook nog onderzoek doen! Was dit al langer een wens?

"Ja, dat was het zeker. Ik heb lang geleden, als net afgestudeerde verplegingswetenschapper, al gesolliciteerd op een onderzoeksfunctie. Dat vuurtje is altijd ergens blijven smeulen. Het afgelopen jaar wakkerde het weer aan en inmiddels ben ik ingeschreven in het doctoraatsprogramma aan de Katholieke Universiteit Leuven."

Waar gaat je onderzoek over?
Lachend: "Zorgpaden natuurlijk! Het onderzoek gaat over de zorg voor chirurgische patiënten met colorectale tumoren. De eerste stap was het in kaart brengen van de sleutelinterventies voor deze doelgroep: hoe zou de zorg er volgens onderzoek en richtlijnen uit kunnen of moeten zien? In een tweede stap hebben 12 ziekenhuizen (3 in België, Duitsland, Frankrijk en Nederland) een dossieranalyse uitgevoerd om in beeld te brengen hoe hun zorgproces zich verhoudt tot het ideaalplaatje uit stap 1. Als derde stap hebben de ziekenhuizen hier feedback op gehad en gaan ze de komende periode hun zorgproces verbeteren. Het is boeiend om te zien hoe de resultaten van de dossieranalyse in sommige gevallen met ongeloof worden ontvangen. Een van de Duitse chirurgen viel bijna van zijn stoel omdat de tijd tussen beslissing tot operatie en de operatie meer dan het dubbele was dan dat hij dacht. De vierde stap bestaat uit een nameting: welke resultaten zien we? Daarnaast wil ik onderzoeken hoe het proces van verbeteren, dus het invoeren van het zorgpad, is verlopen. Waarom slaagt het ene team daar beter in dan het andere team? Welke mechanismen liggen daar aan ten grondslag? De onderzoeksvragen zijn nu nog niet volledig, ik werk met mijn promotoren nog hard aan het onderzoeksplan!"

Wat hoop je te bereiken met je onderzoek?
"Enerzijds een verbetering van de patiëntenzorg in de 12 deelnemende ziekenhuizen en daarmee een voorbeeld geven voor andere instellingen om te kunnen volgen. Anderzijds kennis en inzicht in de mechanismen achter het invoeren van zorgpaden en het verbeteren van waardestromen en hopelijk een aantal aanbevelingen voor de praktijk!"

Adviseur, docent, onderzoeker, dat is nogal wat. Wat kunnen we nog meer van je verwachten in de toekomst?
"Ik heb mijn bordje nu aardig vol met drie leuke en uitdagende rollen. En daar zal ik me de komende jaren ook op focussen. En dat betekent ook publiceren en presenteren. Dat doe ik nu al veel, maar het zal een uitdagender niveau worden om te schrijven. Wat er daarna nog gaat gebeuren? Het mooie is dat de drie verschillende rollen erg goed in elkaar grijpen, zowel wat betreft onderwerp als uitvoerend. Er is echt sprake van synergie. Ik ben zelf ook benieuwd wat daar uit gaat komen!"

Veel succes met je functie aan de Hogeschool Utrecht en je onderzoek!

Meer lezen?

Ruben schrijft op zijn weblog over het optimaliseren van zorgprocessen en kwaliteit en veiligheid in de zorg. Hij is naar eigen zeggen besmet met het kwaliteitsvirus. Op zijn weblog deelt hij zijn kennis en ervaringen. Soms gebaseerd op belevenissen, soms op ideeën of vragen en soms instrumenten of methoden.

Wilt u meer van Ruben lezen? Volg zijn blog hier.