Integrale zorg: hoe sterk is het netwerk?

Het inrichten van integrale zorg in het huidige Nederlandse zorgstelsel gaat gepaard met vele uitdagingen. Want om integrale zorg op te zetten, dient aan een aantal onmisbare voorwaarden te worden voldaan. Zo moeten organisaties in de regio elkaar opzoeken en een gezamenlijke (regio)visie vormen. Wat zijn de stappen die hierop volgend? Hoe breng je deze visie in de praktijk en hoe sterk is de samenwerking tussen verschillende partners in het netwerk eigenlijk? Om antwoord te krijgen op deze vragen hebben wij in samenwerking met het Jan van Es Instituut een quickscan ontwikkeld. Met deze quickscan kan de uitgangspositie van een netwerk gemeten worden. De scan hebben wij bij verschillende (lokale) netwerken uitgevoerd en momenteel bieden we begeleiding bij de (door)ontwikkeling van de netwerken. We leggen graag uit wat onze ervaringen zijn!

Over de samenwerking met het Jan van Es Instituut
Het Jan van Es Instituut is een onafhankelijk expertisecentrum dat een brug slaat tussen wetenschap en praktijk. Wij werken al langere tijd samen om lokale samenwerking vorm te geven. Q-Consult Zorg heeft daarbij veel kennis van de ouderenzorg alsmede het lerend vermogen van netwerken, het Jan van Es Instituut kenmerkt zich met name door haar eerstelijns kennis en netwerkzorg.

De quickscan
De quickscan voor netwerken is gebaseerd op het regenboogmodel. Dit model is ontwikkeld door de wetenschapper Pim Valentijn en geeft de mate van integratie weer in de samenwerking binnen een netwerk. Het model maakt onderscheid tussen vier niveaus: klinische-, professionele-, organisatorische- en systeemintegratie. Op klinisch niveau richt samenwerking zich op de coördinatie van zorg op een individu (één patiënt). Bij professioneel- en organisatieniveau gaat het om de coördinatie van zorg tussen (zorg)professionals en tussen organisaties. Op systeemniveau gaat het om wet- en regelgeving van het gezondheidszorgsysteem. Het model geeft een opbouw aan van de mate van samenwerking.

Balans is bepalend
De randvoorwaarden voor samenwerkingsverbanden kennen een harde kant (de functionele randvoorwaarden) en een zachte kant (de normatieve randvoorwaarden). Bij functionele randvoorwaarden kan gedacht worden aan (gezamenlijke) bekostiging, ICT, informatiemanagement en bijvoorbeeld werken vanuit dezelfde zorgpaden. Bij normatieve randvoorwaarden gaat het om cultuur, relatie en visie. De balans tussen deze randvoorwaarden bepaalt uiteindelijk of een aanpak succesvol is in de praktijk.

Wat doet de quickscan?
De quickscan inventariseert en meet in hoeverre integratie heeft plaatsgevonden en of aan de randvoorwaarden is voldaan. Dit levert praktische informatie over de ‘sterkte’ van het netwerk op. Het met elkaar bespreken van de uitkomsten helpt om verder richting te geven aan de samenwerking.  

Opvallende uitkomsten
De afgelopen maanden hebben wij de quickscan in meerdere (lokale) netwerken toegepast. Hieruit zijn enkele  opvallende uitkomsten gekomen. Zo laten de deelnemende partijen, die onderling inhoudelijk verschillen en verschillende mate van ontwikkeling doormaken, wel eenzelfde vorm van netwerkontwikkeling zien.

Met andere woorden: zij laten ontwikkelingen zien in dezelfde richting, ondanks dat de mate van ontwikkeling verschillend is. In figuur 2 wordt visueel weergegeven dat de resultaten voor verschillende netwerken eenzelfde patroon laten zien. Zij hebben als het ware dezelfde vorm.

Soortgelijke patronen in de uitkomsten van de quickscan van vier samenwerkende netwerken
Soortgelijke patronen in de uitkomsten van de quickscan van vier samenwerkende netwerken

Dit betekent dat professionals elkaar vinden in de samenwerking gericht op individuele cliënten (casusniveau). Netwerken delen normen, waarden en visie, maar functionele integratie staat nog in de kinderschoenen. De belangrijkste les? Het met elkaar bespreken van de uitkomsten heeft een positief effect op de samenwerking en daarmee op de groei van het netwerk.

Versterken op basis van de uitkomsten
De uitkomsten van de quickscan geven verder richting aan hoe de samenwerking binnen de regio door te ontwikkelen is en hoe daarmee de gezamenlijk opgestelde regiovisie verder in de praktijk vorm gegeven kan worden. De netwerken waarbij de quickscan is uitgevoerd richten zich met name op het bieden van passende en samenhangende ondersteuning en zorg aan thuiswonende ouderen. Deze netwerken zetten in op versterking van het professioneel- en organisatieniveau. Op deze manier worden de thema’s waar ze doorgaans mee worstelen effectief aangepakt. Thema’s die bij ouderen spelen zijn onder andere eenzaamheid, het betrekken van mantelzorg, polyfarmacie, toeleiding naar kortdurend verblijf in de vorm van ELV of respijtzorg.

Om een verder plan van aanpak op te stellen wordt binnen de netwerken een structureel multidisciplinair overleg ingericht waarin naast casuïstiek besprekingen op lokaalniveau trends worden gesignaleerd en verbeteringen worden ingezet. In samenwerking met ons wordt de aanpak van deze inhoudelijke vraagstukken vastgelegd in een praktisch plan. Hierbij worden de ervaringen gedeeld en tips uitgewisseld niet alleen binnen de netwerken, maar ook tussen de verschillende netwerken. Zo is er een lerend netwerk ontstaan, waarin men van elkaar kan leren. De doelstelling van deze netwerken is om eind september voor elk netwerk een intentieverklaring te tekenen, waarna de doorontwikkeling op eigen kracht verder zal gaan, gericht op een goede ondersteuning van thuiswonende ouderen.

De voorwaarden voor samenwerking in de regio op een rijtje:

  • definieer de regio;
  • kom tot een gedeelde regionale visie;
  • breng de uitgangspositie van het netwerk in kaart om de ontwikkelrichting te bepalen;
  • stel een plan van aanpak op om de inhoudelijke thema’s in de regio aan te pakken;
  • teken met elkaar een intentieverklaring tot samenwerking om zo de samenwerking te bekrachtigen.

Meer weten over ondersteuning van netwerkvorming, Juiste Zorg op de Juiste Plek en de toepassing van de regenboog quickscan binnen uw regio? Neem dan gerust contact op met onderstaande consultants. De quickscan is toe te passen voor zowel het sociale domein en de langdurige zorg als voor de curatieve sector en alle samenwerkingen hiertussen.