Onderzoek knelpunten en oplossingen aanbod Eerstelijns Verblijf

De financiering van kortdurende zorg valt met ingang van 2017 binnen vijf verschillende prestaties. Voor veel zorgaanbieders leidt met name het aanbod rondom Eerstelijns Verblijf  tot diverse knelpunten. Q-Consult Zorg deed onderzoek bij verschillende zorgaanbieders naar de kern van deze problemen en mogelijke oplossingen. 

Uit interviews met aanbieders blijkt dat er diverse knelpunten bestaan in het aanbod van Eerstelijns Verblijf (ELV). Deze zijn gelegen in de toegang, zorgverlening en uitstroom van cliënten. De consequenties hiervan? Vele vragen van medewerkers, administratieve lasten en financiële risico’s. Hieronder gaan we in op de belangrijkste knelpunten en mogelijke oplossingen. De knelpunten zijn samengevat in figuur 1.

Toegang: Triage tot ELV
Een van de grootste knelpunten bij ELV is een juiste en tijdige triage. Dit knelpunt heeft meerdere oorzaken.
In de eerste plaats de voorspelbaarheid van het traject. Het blijkt bij sommige cliënten lastig om bij aanvang van de zorg een goede inschatting te maken van de zorgbehoefte. Het is niet altijd te voorspellen hoe het traject zal verlopen omdat de zorg geleverd wordt aan een complexe en kwetsbare doelgroep. Voor een cliënt kan bij binnenkomst de verwachting zijn dat hij naar huis gaat, terwijl na verloop van tijd blijkt dat dit niet meer mogelijk is.
Naast de onvoorspelbaarheid van het verloop van het traject blijkt dat er in praktijk overlap bestaat tussen verschillende prestaties voor kortdurend verblijf. Bij cliënten met een zorgvraag in een ‘grijs gebied’ gaan daarom tegengestelde prikkels in het systeem een rol spelen. Deze prikkels voor kortdurend verblijf zijn:

  • Voor cliënten een prikkel tegen het aanvragen van een Wlz-indicatie. Immers deze indicatie is ‘levenslang’ en de cliënt moet een eigen bijdrage betalen voor de zorg (in tegenstelling tot de Zvw).
  • Voor Zorgverleners een prikkel tegen het aanvragen van een Wlz-indicatie, wegens het risico op niet vergoede zorg als de Wlz-indicatie voor crisiszorg niet wordt afgegeven.
  • Voor de financier een prikkel voor het afgeven van een Wlz-indicatie omdat de uitvoering niet risicodragend is.

Tot slot is een oorzaak van onjuiste triage het ontbreken van de juiste kennis en vaardigheden bij degene die de triage uitvoert. Het is van belang dat uw medewerkers beschikken over voldoende kennis van de prestaties voor kortdurende zorg en dat ze de vaardigheden hebben om de juistheid van de verwijzing te beoordelen. Een goede beslisboom voor triage kan medewerkers hierin ondersteunen.
Het gevolg van een onjuiste triage voor cliënten is dat ze een product ontvangen dat niet aansluit bij hun zorgbehoefte. U als aanbieder loopt risico dat u de resultaatafspraken met de zorgverzekeraar niet haalt. Een voorbeeld van een resultaat-afspraak is een minimum aantal cliënten wat na ELV weer naar huis gaat.
Daarnaast bestaat bij onjuiste triage een risico op terugvordering van gedeclareerde zorg, wanneer onvoldoende is vastgelegd dat de zorg rechtmatig is verleend. Het is daarom van belang om in te zetten op adequate dossiervorming waarin wordt vastgelegd dat de zorg rechtmatig is ingezet. Aanbieders geven aan dat heldere criteria voor het toetsen van rechtmatigheid ontbreken en dat richtlijnen tussen verzekeraars verschillen. 

Zorgverlening: sturen op korte ligduur
Bij de zorgverlening van ELV spelen een aantal knelpunten. Een inhoudelijk knelpunt bij de levering van ELV is de ligduur. Zorgverzekeraars maken afspraken met zorgorganisaties over een korte ligduur voor  ELV (ongeveer 30 dagen). Zorgorganisaties komen uit een situatie waarbij een doorlooptijd van drie maanden gangbaar was. Daarom is voor een deel van de aanbieders het behalen van deze ligduurdoelstelling een knelpunt.
Als in uw zorgorganisatie de ligduur van ELV ook een knelpunt is, is het van belang te kijken naar de cultuur van de locatie. Bij het verkorten van (onnodig lange) ligduur moet de mindset  van medewerkers erop gericht zijn cliënten zo snel mogelijk richting huis te begeleiden. Dit is een cultuurverandering die sterk lijkt op de ontwikkeling die binnen de geriatrische revalidatiezorg is ingezet. Middelen die u hiervoor kunt inzetten zijn trainingen, casusbesprekingen en coaching-on-the-job. Daarnaast kan het aan te raden zijn om ELV en GRZ op één locatie te centreren. Hierdoor kunnen het gedrag van medewerkers, het behandelklimaat en de faciliteiten van de locatie optimaal worden benut.

Zorgverlening: kostendekkend
Alle aanbieders geven aan hoge administratieve lasten te ervaren bij het vergoed krijgen van de geneesmiddelen voor ELV. Daarnaast geeft een deel van de aanbieders aan dat een kostendekkende uitvoering van ELV onder druk staat. De redenen hiervoor verschillen per aanbieder. Dit kan liggen in de organisatie van ELV; als deze verspreid is over verschillende locaties, is een efficiënte inzet van personeel lastig. Daarnaast speelt ook verzwaring van de zorgvraag een rol. Een aanbieder geeft aan een (groeiende) doelgroep te zien van cliënten met cognitieve problemen en een herstelzorgbehoefte. Deze cliënten hebben intensieve behandeling nodig die onvoldoende wordt gedekt door de tarieven van ELV.
Om inzicht te krijgen in dit vraagstuk is het van belang de kostprijs te kennen van ELV, om deze af te kunnen zetten tegen de tarieven. In opdracht van de Nederlandse Zorgautoriteit wordt hiervoor in 2017 een landelijke kostenonderzoek uitgevoerd.


Uitstroom – monitor productieplafond
Bij de uitstroom van cliënten loopt u het risico op overschrijding van het productieplafond (en ontbreken van financiering van overproductie). In hoeverre dit een risico is, verschilt per aanbieder. Bij de ene aanbieder speelt in de regio een grote stijging van de vraag naar crisiszorg boven het productieplafond. Bij de andere aanbieder is juist sprake van leegstand. Een analyse van de NZa wijst uit dat er geen signalen zijn dat landelijk onvoldoende acute ouderenzorg (waaronder ELV) is ingekocht .  
Om het aanbod van crisiszorg in de regio aan te laten sluiten bij de vraag is regionale afstemming, monitoring en tijdige afstemming met de financiers essentieel.

Conclusie
Uit ons onderzoek bij diverse aanbieders is gebleken dat knelpunten rondom ELV meerdere oorzaken hebben. Daarnaast verschillen de knelpunten per aanbieder. Dit maakt eenduidige oplossingen moeilijk. Het is daarom van belang goed inzicht te hebben in uw lokale situatie en de problemen die er spelen bij kortdurende zorg. Een analyse van de situatie bij uw locatie waarbij (financiële) risico’s in kaart worden gebracht, biedt de mogelijkheid om passende maatregelen in te zetten en te komen tot de juiste oplossingen. Bent u geïnteresseerd in een dergelijke analyse, neem dan contact op met onderstaande consultant.

Figuur 1 Overzicht knelpunten in instroom, zorgverlening en uitstroom van Eerstelijns Verblijf:

Figuur 1 Overzicht knelpunten in instroom, zorgverlening en uitstroom van Eerstelijns Verblijf